Nadciśnienie tętnicze rozpoznajemy, gdy w trzech pomiarach wykonanych w pozycji siedzącej po kilkunastominutowym odpoczynku, w odstępach co najmniej kilkudniowych, wartości ciśnienia tętniczego krwi wynoszą przynajmniej 140 mmHg  (ciśnienie skurczowe) i 90 mmHg (ciśnienie rozkurczowe). Optymalne ciśnienie tętnicze krwi natomiast powinno wynosić poniżej 120/80 mmHg.  Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Dietetyki z 2016 r. nadciśnienie tętnicze na podstawie pomiarów domowych, to wartość równa lub przekraczająca 135 mm Hg dla ciśnienia skurczowego oraz co najmniej 85 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego.

Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego wg WHO/ISH (1999), zmodyfikowana w 2003 r. przez European Society of Hypertension i European Society of Cardiology
KategoriaCiśnienie tętnicze [mmHg]
    optymalne
prawidłowe
wysokie prawidłowe
nadciśnienie tętnicze stopnia I (łagodne)
nadciśnienie tętnicze stopnia II (umiarkowane)
nadciśnienie tętnicze stopnia III (ciężkie)
izolowane nadciśnienie skurczowe
skurczowe < 120
120 – 129
130 – 139
140 – 159
160 – 179
≥ 180
≥ 140
    i/lub
i/lub
i/lub
i/lub
i/lub
i
rozkurczowe < 80
80 – 84
85 – 89
90 – 99
100 – 109
≥  110
≤ 90

Wysokie ciśnienie krwi, zgodnie z Raportem Komitetu ds. Zapobiegania Światowej Epidemii Chorób Sercowo-Naczyniowych, przyczynia się do 7,5 mln zgonów rocznie (prawie 13% zgonów ogółem)! W Polsce ok 32% społeczeństwa boryka się z problemem podwyższonego ciśnienia tętniczego (co 3 osoba). Powyższe dane jasno świadczą o tym, że nadciśnienie tętnicze jest epidemią XXI w.

Jak rozpoznać nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze może przez wiele lat przebiegać bezobjawowo. Określane jest “cichym zabójcą”. Jednakże warto zwrócić uwagę na następujące symptomy:

  • zaburzenia snu
  • bóle i zawroty głowy
  • zaczerwienienie twarzy
  • duszności
  • bóle w klatce piersiowej
  • kołatanie serca
  • rozdrażnienie
  • szumy w uszach
  • nadmierna potliwość
  • nerwowość
  • szybkie męczenie się
  • krwawienie z nosa

Mogą one być sygnałem ostrzegawczym i powinny skłonić do dalszej diagnostyki a przede wszystkim wizyty u lekarza.

Jakie są najczęstsze przyczyny występowania nadciśnienia tętniczego?

U 90 % chorych nie jest możliwe jednoznaczne określenie przyczyny. Do najbardziej  popularnych czynników sprzyjających rozwojowi nadciśnienia tętniczego możemy zaliczyć:

  • wysokie spożycie soli
  • zbyt niskie spożycie potasu
  • nadmierne spożycie alkoholu
  • palenie papierosów
  • niska aktywność fizyczna
  • siedzący tryb życia
  • stres
  • nadwaga i otyłość (głównie otyłość brzuszna)
  • insulinooporność
  • predyspozycje genetyczne
  • współwystępowanie innych schorzeń

80 % przypadków występowania nadciśnienia tętniczego wśród Polaków wynika z nadmiernej masy ciała.

Zmiana stylu życia może pomóc w walce z tą chorobą.

Jakie są skutki nieleczonego nadciśnienia tętniczego?

  • niewydolność i zawał serca
  • udar mózgu
  • niewydolność nerek
  • uszkodzenie naczyń siatkówki (retinopatia nadciśnieniowa)
  • przedwczesny zgon

Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dzienne spożycie chlorku sodu nie powinno być większe niż 5 g (ok 1 łyżeczki soli kuchennej dziennie). A jak to wygląda w rzeczywistości? Przeciętny Polak zjada codziennie kilkanaście gramów chlorku sodu)!!! Zakłada się, że ok. 5 tysięcy lat temu człowiek spożywał maksymalnie 0,1 g soli na dobę. Obecnie kilkakrotnie przekracza dobowe zapotrzebowanie na sód, czyli znacznie więcej niż jest mu to potrzebne. 70 % spożywanej soli pochodzi z żywności przetworzonej, 10 % z produktów naturalnych, 15% to sól dodawana do potraw. Im bardziej przetworzona żywność tym zawiera większe ilości sodu. Duże ilości soli znajdziemy w słonych przekąskach (chipsy, paluszki, krakersy), gotowych sosach i zupach, konserwach, serach podpuszczkowych (żółtych) i topionych, serze feta, wędzonych rybach, słonych wędlinach, kiełbasach, ogórkach kiszonych, w tradycyjnym pieczywie pszennym, daniach typu fast food, przyprawach typu vegeta i warzywko, kostkach rosołowych i warzywnych, musztardzie oraz ketchupie.  

UWAGA!  dzienne zapotrzebowanie na sód w zupełności pokrywają naturalne źródła. Zatem nie dosalaj potraw!

Nadmiar soli w diecie zwiększa ryzyko raka żołądka, uszkadza nerki, sprzyja powstawaniu kamieni w drogach moczowych, występowaniu astmy oraz wypłukuje wapń z kości (sprzyja osteoporozie). Powoduje obrzęki przez zalegającą wodę w organizmie.

Dietoterapia przy nadciśnieniu tętniczym.

  • dieta niskosodowa (zamiana tradycyjnej soli na ziołową, magnezową lub  potasową)
  • produkty bogate w potas (pomidory, banany, ziemniaki)
  • produkty bogate w wapń (ser żółty, mleko krowie, sardynki)
  • produkty bogate w magnez (orzechy brazylijskie, pestki dyni, migdały)
  • witamina C (papryka, dzika róża, natka pietruszki)
  • witamina D (olej z wątroby dorsza, mleko, masło)
  • kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 (łosoś, makrela, pstrąg tęczowy)
  • błonnik pokarmowy (otręby owsiane, kasza gryczana, soczewica)
  • polifenole (czarna porzeczka, kakao, aronia)
  • karotenoidy (marchew, dynia, pomidory)

Zalecanym modelem żywieniowym przy nadciśnieniu tętniczym jest dieta śródziemnomorska lub dieta wegetariańska, które korzystnie wpływają na obniżenie ciśnienia tętniczego krwi.

Specjalnym modelem żywieniowym, opracowanym na potrzeby osób z nadciśnieniem tętniczym, jest dieta DASH (ang. Dietary Approaches to Stop Hypertension), dostarczająca dużą ilość potasu, fosforu i białka. Dieta zakłada podaż:

  • warzyw (4-5 porcji dziennie) – wybieraj świeże lub mrożone
  • owoców (4-5 porcji dziennie) – wybieraj świeże lub mrożone
  • pełnoziarnistych produktów zbożowych (7-8 porcji dziennie)
  • niskotłuszczowych produktów mlecznych (2-3 porcje dziennie)
  • orzechów, nasion, pestek, roślin strączkowych (4-5 porcji dziennie)
  • w umiarkowanych ilościach drobiu i ryb
  • produktów bogatych w błonnik pokarmowy, magnez, potas, wapń, antyoksydanty i kwasy tłuszczowe omega-3
  • odpowiednią ilość wody w celu nawodnienia organizmu

a także ograniczenie spożycia czerwonego mięsa, słodyczy, słodzonych napojów, alkoholu i oczywiście sodu do 1500 mg/dobę (⅔ łyżeczki soli kuchennej). Bardzo ważna jest redukcja nadmiernej masy ciała, wprowadzenie codziennej aktywności fizycznej oraz rzucenie palenia.

Jak odzwyczaić się od dosalania potraw?

  1. Stopniowo zmniejszaj ilość soli co pozwoli na przyzwyczajanie się do mniej słonego smaku, w rezultacie będą Ci smakować potrawy mniej słone.
  2. Zamiast soli stosuj zioła i przyprawy: tymianek, majeranek, imbir, estragon, gałka muszkatołowa, ziele angielskie, liście pietruszki, selera, szafran, czosnek, cebula, szczypiorek, sok z cytryny.