W zastraszającym tempie rośnie liczba osób, które chorują na boreliozę. Każdego roku jest to blisko kilka tysięcy nowych osób chorych na tę nieuleczalną chorobę. Natomiast nie zdiagnozowanych przypadków zachorowań na boreliozę jest przypuszczalnie czterokrotnie więcej. Śmiało możemy powiedzieć, że mamy do czynienia z epidemią boreliozy oraz innych chorób odkleszczowych.

Borelioza, czyli przewlekła, wieloukładowa i wielopostaciowa choroba odkleszczowa, wywołana przez spiralną bakterię – krętka Borrelia burgdorferi przenoszonego przez kleszcze. Do zakażenia dochodzi na skutek bezpośredniego kontaktu kleszcza zakażonego krętkiem Borrelia ze skórą człowieka. Krętek wnika wraz ze śliną lub wymiocinami kleszcza do organizmu człowieka. Do zakażenia najczęściej dochodzi po 24-48 h bytowania kleszcza. Co ważne, nie każdy kleszcz jest nosicielem krętka oraz nie każde ukąszenie kleszcza, który jest nosicielem Borrelii, jest jednoznaczne z zakażeniem boreliozą przez człowieka. Kleszcz zazwyczaj przytwierdza się do głowy, pach, pachwin lub zgięć dużych stawów np. kolanowych lub łokciowych.

Na kontakt z kleszczami jesteśmy narażeni praktycznie wszędzie. Kleszcze bytują w lasach, krzakach, wszelkich zaroślach i trawach, na łąkach, polach i pastwiskach. Miesiące, w których jesteśmy najbardziej narażeni na kontakt z nimi to okres od maja do września. Dlatego tak bardzo ważne są dokładne oględziny całego ciała u siebie i dzieci a także swoich czworonogów po każdym spacerze. Jeśli znajdziecie kleszcza koniecznie udajcie się do lekarza z prośbą o jego usunięcie oraz odkażenie rany. Mitem jest, by smarować kleszcza tłuszczem, który rzekomo ma ułatwić jego usunięcie. Tłuszcz może wywołać u kleszcza wymioty a to zwiększa szansę na zarażenie boreliozą (jeśli kleszcz jest nosicielem krętka). Ranę należy bacznie obserwować przez kilka kolejnych tygodni. Wszelkie niepokojące zmiany wokół ukąszenia (zwłaszcza rumień) to natychmiastowy sygnał do stawienia się u lekarza.

Diagnoza

Nie od dziś wiadomo, że istnieje duży problem ze 100 % diagnozą boreliozy. Obecne na rynku testy: ELISA sprawdzająca poziom przeciwciał oraz bardziej czuły Western Blot lub badanie PCR wykrywające DNA bakterii we krwi, nie są wystarczająco precyzyjne, by jednoznacznie zdiagnozować chorobę. Często diagnoza opiera się na objawach, jakie towarzyszą osobie zakażonej. Chorzy przez wiele lat nie mają odpowiedniej diagnozy, gdyż objawy są niespecyficzne i pasują do wielu chorób.

Jakie objawy możemy zaobserwować przy zakażeniu?

  • rumień wędrujący (Erytema migrans) – objaw typowy, brak konieczności wykonania dodatkowych badań, nie zawsze występuje po kontakcie z kleszczem;
  • objawy grypopodobne;
  • gorączka;
  • objawy neurologiczne (encefalopatia z bólami głowy, niepokój, światłowstręt, porażenie nerwów czaszkowych, neuropatie obwodowe, zawroty głowy, zaburzenia koncentracji i pamięci, piski w uszach, zaburzenia widzenia, sztywność karku, zaburzenia równowagi)
  • charakter obwodowy (zaburzenia czuciowe, ruchowe, zespoły cieśni, drętwienia, mrowienia);
  • objawy ze strony układu nerwowego (tachykardia, zaburzenia termoregulacji i perystaltyki jelit, dysbioza jelitowa);
  • bóle stawów i mięśni (procesy autoimmunologiczne stawów i tkanek);
  • objawy psychiatryczne (depresja, psychozy, zaburzenia nastroju, zespół stresu pourazowego);
  • objawy kardiologiczne (zaburzenia rytmu serca);
  • objawy endokrynologiczne (choroby tarczycy, nadnerczy, nieprawidłowości związane z hormonami płciowymi, insulinooporność);
  • objawy ogólnoustrojowe (nadmierny spadek sił, zmęczenie, zaburzenia snu);
  • objawy pediatryczne (zaburzenia rozwoju fizycznego, psychicznego, społecznego, moczenie nocne, problemy w nauce, ADHD)

Symptomy zazwyczaj pojawiają się po okresie 1-4 tygodni od zakażenia.

Czym jeszcze kierować się próbując zdiagnozować boreliozę?

  • jeśli jesteś pod opieką wielu lekarzy różnych specjalizacji i występują objawy z różnych układów i narządów;
  • jeśli objawy ulegają ciągłym zmianom (charakter wędrujący);
  • objawy nasilają się podczas stresu emocjonalnego (śmierć bliskiej osoby, utrata pracy), innej choroby, po podaniu leków (sterydoterapia), przed miesiączką;
  • objawy ustępują po podaniu antybiotyków na inne schorzenie np. zapalenie gardła bądź wręcz przeciwnie wzmagają się podczas antybiotykoterapii (nasilenie bólu, zmęczenie, senność) – reakcja Herxheimera-Jarischa na skutek dużej ilości endotoksyn pochodzących z martwych bakterii).

To przebadaj się w kierunku boreliozy!

Borelioza może także przebiegać bezobjawowo. Czasem jest śmiertelna (odnotowuje się przypadki śmiertelnego zapalenia mózgu lub serca). Powoduje poronienia a także prowadzi do prób samobójczych.

Po rozpoznaniu boreliozy niezwykle ważne jest wdrożenie odpowiedniej antybiotykoterapii (m.in. antybiotyki z grupy penicylin lub cefalosporyn bądź grupy antybiotyków przyjmowanych w tym samym czasie przez kilka miesięcy lub lat), która w efekcie prowadzi do zagrzybienia organizmu. Dlatego leczenie boreliozy powinna wspomagać odpowiednia dieta oraz suplementacja witaminowa i ziołolecznictwo, które przynoszą szereg korzystnych procesów związanych z odbudową systemu immunologicznego oraz zapewniają prawidłowy stan jelit (nie leczona dysbioza jelitowa osłabia odporność organizmu, zaburza procesy trawienia i wchłaniania pokarmów, sprzyja rozwojowi Candida albicans).

Dieta

Postępowanie żywieniowe w przypadku chorych na boreliozę obejmuje włączenie do diety produktów o działaniu przeciwgrzybiczym oraz produktów o działaniu przeciwbakteryjnym. Podstawą diety jest dieta niskowęglowodanowa.

PRODUKTY ZALECANEPRODUKTY ZAKAZANE

produkty białkowe (rośliny strączkowe, ryby, owoce morza, jaja, twarogi, jogurty naturalne, kefiry, orzechy)
warzywa (głównie zielone)
niegazowana woda mineralna
brązowy ryż
kasze (preferowana jaglana)
zioła i przyprawy: imbir, rzeżucha, melisa, rozmaryn, szałwia, tymianek, oregano, żeń-szeń, pokrzywa
maruna i bromelina przy bólach i napięciach mięśni
olejek z oregano
jeżówka (Echinacea)
olej z pestek winogron
oleje bogate w kwasy omega-3 (lniany, rzepakowy)
produkty bogate w witaminę C
mięta
zielona herbata
preparaty probiotyczne
cukier
owoce
suszone owoce
soki
słodzone napoje gazowane
miód
słodycze
drożdże i żywność zawierająca drożdże
alkohol*
produkty o wysokiej zawartości skrobi (ziemniaki, biały ryż)
produkty o wysokim indeksie glikemicznym
żywność zawierająca grzyby (sery pleśniowe)
kawa*
czarna herbata*

* alkohol pobudza działanie krętków boreliozy, zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się drożdży
* kawa i herbata fermentują w organizmie

Osoba chora na boreliozę ma zwiększone zapotrzebowanie na magnez (300 – 800 mg na dobę), witaminy D, A, E, C i B12 oraz suplementy budujące chrząstkę (kolagen) takie jak: cynk, miedź, kwas krzemowy, siarczan glukozaminy, pregnenolon, kwas imonowy ALA oraz selen. Poza tym należy dostarczać organizmowi: koenzym Q10 oraz niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe NNKT (oleje roślinne, ryby).

Absolutną koniecznością jest ograniczenie cukru, dlatego najlepiej całkowicie wyeliminować cukry proste, czyli wszelkie słodycze i owoce (z wyjątkiem kiwi, jabłek i grejpfrutów) oraz produkty o wysokim indeksie glikemicznym takie jak: produkty z jasnej mąki, fast foody, chipsy, suszone owoce, miód, dynia, buraki, ziemniaki gotowane czy piwo. Na czas antybiotykoterapii należy wykluczyć pieczywo na zakwasie z mąki z pełnego przemiału.

Należy unikać łączenia białek z węglowodanami. Aby ułatwić trawienie posiłków należy spożywać węglowodany złożone oraz nie spożywać wody w trakcie posiłku (wodę należy wypijać 15 minut przed lub po posiłku).

Piśmiennictwo:

  1. Godek A., Nowoczesne metody leczenia boreliozy z koinfekcją (antybiotyki, żywienie), Borgis – Medycyna Rodzinna 3/2014, s. 147-151
  2. dr Majdył K., Borelioza – nowa epidemia, Food Forum 4(20)/2017
  3. Ziemann K., Uwaga, kleszcze, czyli zalecenia żywieniowe w boreliozie, Food Forum 2/15
  4. http://www.borelioza.org/index.html