„Wszystkie choroby zaczynają się w jelitach”.

To stwierdzenie sformułował Hipokrates już ponad 2000 lat temu. Obecnie świat nauki zgodnie stwierdza, że nasza odporność pochodzi z jelit. Jelita są naszym drugim mózgiem. W jelitach ma swój początek wiele chorób (alergie i nietolerancje pokarmowe, choroby autoimmunologiczne takie jak: Hashimoto, celiakia, RZS – reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca typu I, nieswoiste choroby zapalne jelit, choroba wrzodowa, rak jelita grubego, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, nadwaga i otyłość, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, udar mózgu, zaburzenia nastroju, depresja, autyzm czy demencja). Zatem istnieje ścisła zależność między uszkodzeniem bariery jelitowej a rozwojem chorób cywilizacyjnych, chorób z autoagresji oraz chorób ośrodkowego układu nerwowego i powikłań naczyniowych. Najnowsze badania sugerują, że właściwy skład mikrobioty jelitowej kształtuje obszary w mózgu odpowiedzialne za emocje, aktywność ruchową oraz zdolności poznawcze (komunikacja mózg-jelito zachodzi między innymi przez nerw błędny łączący centralny układ nerwowy z przewodem pokarmowym, trzustką i wątrobą). Eubioza, czyli równowaga w obrębie mikrobioty jelitowej pomaga zredukować napięcie psychiczne, a także objawy agresji i depresji. Prawidłowo funkcjonujący układ pokarmowy ma ogromny wpływ na funkcjonowanie całego naszego organizmu. Dlatego bez wątpienia powinniśmy dbać o utrzymanie jelit w dobrym stanie, zarówno o ich szczelność jak i prawidłową mikroflorę.

Jelita skolonizowane są przez ok. 10 bilionów pożytecznych dla organizmu człowieka bakterii, które pełnią różne ważne funkcje, m.in. biorą udział w fermentacji niestrawionych resztek pokarmowych, usprawniają procesy trawienia i wchłaniania składników odżywczych, stymulują układ odpornościowy (zwalczają drobnoustroje chorobotwórcze oraz toksyny), biorą udział w syntezie witamin (K, witaminy z grupy B) i hormonów. Masa mikrobioty jelitowej to aż 1-1,5 kg stąd też nazywana jest „narządem bakteryjnym”.

Ciekawostka! Każdy człowiek ma swój indywidualny i niepowtarzalny skład bakterii jelitowych.

Dieta kobiety będącej w ciąży i stosowanie przez nią probiotyków ma istotny wpływ na przyszłą mikroflorę dziecka, ponieważ kolonizacja dobroczynną mikroflorą zaczyna się już w okresie prenatalnym. Co więcej. W zależności od rodzaju porodu, przewód pokarmowy dziecka zasiedlony zostaje przez różne bakterie (w przypadku porodu siłami natury są to bakterie z rodzaju Bifidobacterium, natomiast przy cesarskim cięciu z rodzaju Staphylococcus). Istotną kwestią jest także karmienie piersią. Występujące w mleku kobiecym składniki sprzyjają rozwojowi korzystnej mikroflory. Ok 7. roku życia skład mikroflory dziecka zbliżony jest do składu mikroflory w wieku dorosłym a właściwa mikroflora ma niebagatelny wpływ na jego zdrowie. Z wiekiem sprawność działania bariery jelitowej zmniejsza się, dlatego osoby starsze szczególnie powinny dbać o właściwy skład mikroflory jelitowej.

Co to jest cieknące jelito (nieszczelna bariera jelitowa)?

To zjawisko polegające na rozluźnieniu połączeń między enterocytami (komórkami nabłonka jelita cienkiego) na skutek działania czynników środowiskowych, czego efektem jest wzrost przepuszczalności (przesiąkliwości) jelita cienkiego, tzw. zespół jelita przesiąkliwego (Leaky gut syndrome). Na skutek rozszczelnienia bariery jelitowej powstają stany zapalne w organizmie, rozwijają się alergie i nietolerancje pokarmowe, choroby autoimmunologiczne, dochodzi do przerostu patologicznej flory bakteryjnej (SIBO). Do wnętrza organizmu przedostają się elementy potencjalnie szkodliwe takie jak: bakterie, patogeny, toksyny (w tym groźna endotoksyna LPS), nieprawidłowo strawione składniki pokarmowe, alergeny co może skutkować dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, wzdęcia, niestrawność), powodować przewlekły stan zapalny w organizmie oraz zaburzać wchłanianie składników odżywczych, co w dłuższej perspektywie czasu może być przyczyną różnego rodzaju niedoborów pokarmowych.

Co może wpłynąć na nieszczelność bariery jelitowej?

  • dieta (żywność bogata w substancje dodatkowe tzw. E dodatki, nabiał, lektyny, nadmiar węglowodanów: zboża, cukier)
  • alkohol
  • zaburzenia równowagi mikroflory jelitowej (dysbioza jelit)
  • pasożyty
  • Candida albicans
  • przewlekły stres
  • przebyte zakażenia bakteryjne/wirusowe/pasożytnicze
  • toksyny (dodatki do żywności, BPA, leki – NLPZ niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotyki, leki psychotropowe, leki hamujące wydzielanie kwasu solnego, doustne preparaty żelaza, leki stosowane w leczeniu cukrzycy, plomby – amalgamaty, kosmetyki, środowisko)
  • gluten (gliadyna) i białka krzyżujące
  • niedobór enzymów trawiennych
  • nadmiar aktywności fizycznej (stany zapalne, stres fizyczny)
  • substancje antyodżywcze (lektyny – zboża, pestki, orzechy)
  • zaburzenia hormonalne
  • nadmiar kwasów tłuszczowych omega-6
  • zaparcia
  • biegunki
  • infekcje (wirusowe, bakteryjne)
  • nietolerancje pokarmowe

Jak zdiagnozować zespół jelita przesiąkliwego?

Poprzez oznaczenie stężenia zonuliny w kale (białka występującego między enterocytami, kontrolującego przepuszczalność bariery jelitowej). Badaniem uzupełniającym jest badanie krwi na zawartość przeciwciał przeciw okludynie (białko regulujące szczelność bariery). Podwyższone poziomy zonuliny i przeciwciał świadczą o zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej. Podwyższony poziom zonuliny obserwuje się u osób z chorobami z autoagresji.

Co to jest dysbioza jelitowa?

Zaburzenia ilości, składu i funkcji mikroflory jelitowej na skutek działania niepożądanych czynników takich jak: antybiotykoterapia, stres, toksyny, nieodpowiednia dieta czy wysiłek fizyczny. Mówiąc o niewłaściwej diecie mam na myśli tzw. dietę zachodnią, czyli bogatą w tłuszcze nasycone, białko, cukier a ubogą w błonnik pokarmowy. Uszkodzenie naturalnej bariery ochronnej organizmu sprzyja częstym infekcjom.

Jak uszczelnić barierę jelitową oraz uzupełnić niedobory flory bakteryjnej?

Po pierwsze należy zniwelować stany zapalne poprzez wykluczenie produktów nietolerowanych przez organizm. Następnie wprowadzić celowaną probiotykoterapię minimum przez 4 tygodnie (można przyjmować probiotyki jednoszczepowe lub wieloszczepowe, udowodnione działanie posiadają bakterie z rodzaju Lactobacillus acidophilus W22, Lactobacillus plantarum 299v, Bifidobacterium bifidum W23, Bifidobacterium lactis W51, Bifidobacterium animalis) oraz suplementację: prebiotyki (FOS, GOS, inulina, skrobia oporna), kwasy omega – 3, witamina D3. Do diety należy włączyć fermentowane przetwory mleczne (jogurty, kefiry, maślanki), sery oraz kiszonki. Ponadto produkty bogate w naturalny błonnik (rozpuszczalny – pektyny w jabłkach, rafinoza w nasionach roślin strączkowych, beta-glukany w owsie, inulina w karczochach, cykorii, porze, cebuli i czosnku i nierozpuszczalny – celuloza w roślinach, hemiceluloza w nasionach, lignina w zdrewniałych tkankach roślin) oraz polifenole (oliwa z oliwek extra virgin, czerwone wino, cebula, czosnek, kawa, orzechy, ziarna, owoce jagodowe).

Probiotyki to żywe komórki bakterii, które przyjmowane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na organizm. Na skutek probiotykoterapii zmniejszeniu ulega liczba drobnoustrojów chorobotwórczych, dzięki czemu ustala się równowaga mikrobiologiczna w jelicie. Prebiotyki natomiast to niestrawione przez enzymy układu pokarmowego związki, które stanowią źródło energii dla mikroflory jelitowej. Zarówno probiotyki jak i prebiotyki uszczelniają nabłonek jelitowy.

Składniki, które wywierają negatywny wpływ na mikroflorę to: dodatki do żywności (słodziki), cukry proste, alkohol, Bisfenol A, emulgatory, nadmierna podaż mięsa. Wysoka podaż białka w diecie także może negatywnie wpłynąć na stan mikroflory jelitowej. Dieta wysokobiałkowa, niskowęglowodanowa sprzyja powstawaniu stanów zapalnych w organizmie.

Należy pamiętać, że oprócz prawidłowej diety ważny jest także prozdrowotny styl życia, w tym codzienna aktywność fizyczna, która korzystnie wpływa na różnorodność mikrobioty.